UYKU LABORATUVARI

Ayazağa Derman Tıp Merkezi - Uyku Problemi

Hekiminize az önce saydığımız şikâyetlerle başvurduğunuz muhtemelen yatak partneriniz yâda yakınlarınızla konuşup sizin hakkınızda daha detaylı bilgi almak isteyecek ve yakınmalarınızız Obstrüktif Uyku-Apne sendromu ile uyumlu olduğuna karar verirse sizi bir uyku bozuklukları merkezine gönderecektir.

Uyku bozuklukları merkezlerinde sizi vücudunuzun çeşitli yerlerine yerleştirilen elektrotlar aracılığı ile bir gece boyunca inceleyeceklerdir. Tüm gece poligrafik uyku tetkiki denen bu test sırasında otel odasına benzer bir mekânda, mümkün olduğu kadar evinizdeki ortama yakın şartlarda, tüm gece boyunca uykunuz ve uykuda çeşitli vücut fonksiyonları kaydedilmekte ve görevli teknisyenler tarafından izlenerek videoya alınmaktadır.

Uykuda Nefes Durmasının Nedeni Nedir?

Uyku sırasında tüm kaslar gibi solunum kasları da gevşemektedir. Normal insanlarda herhangi bir probleme sebep olmayan bu gevşeme, bazı hastalarda sebebi bilinmeyen nedenlerle daha belirgindir ve bu gevşeme solunumu zorlaştırıp ve uykuyu tehlikeye dönüştürür.

Aşırı kilo, anormal boğaz, burun, ağız ve çene yapısı solunum yolunu daha dar hale getirir, uyku sırasındaki gevşemenin de etkisi ile solunum yolu kapanır ve apne oluşur.

Ancak yukarıdaki faktörler yinede tek başlarına solunum durmasına sebep olmamakta, uykuda solunum kontrolünü sağlayan beyin merkezlerinin de bu probleme bu gün için tam olarak bilinmeyen bir rolü olduğu düşünülmektedir. Kaydedilen vücut fonksiyonlarının sayısı ve kaydetmek için kullanılan yöntem uyku merkezlerinde farklı olabilir. Ancak standart olarak uyku dönemlerinin ayırt edilebilmesi amacıyla elektroensefalogram (EEG), elektrookülogram (EOG, göz küresi hareketleri), elektromiyogram (EMG, kas gerginliği) kayıtlarının, ağız ve burna takılan minik cihazlar solunan havanın, göğüs ve karna takılan kemerlerle uykuda solunum hareketlerinin, parmağa ve kulağa takılan mandal şeklinde bir algılayıcı ile oksijen düzeyinin ve kalp ritminin, yatış pozisyonunun kaydedilmesi zorunludur.

Tüm gece poligrafik uyku tetkikleri ertesi gün uzman hekimlerce değerlendirilmekte ve horlamanızın tehlikeli olup olmadığı, solunum durmalarının süresi, sıklığı ve bu sırada ortaya çıkan normal dışı bulgular size bildirilmektedir. Uyku tetkiki hastalığınızın şiddetini belirlemekte, tedavinizin nasıl yapılacağı konusunda da değerli ipuçları vermektedir. Bazı uyku merkezlerinde tüm gece boyunca yapılan test, ertesi gün çoklu uyku latans testi (MSLT) denen bir test ile devam etmektedir. MSLT hastanın uykululuk hali hakkında hekime objektif bilgiler vermektedir. Test sırasında hastalar 2 saat aralıklarla 5 kez yatırılmakta uykuya dalış süreleri hesaplanmaktadır. Normal insanların ortalama 10 15 dakikada uykuya daldıkları bilinmekte olup bu süre uykuda solunum durması olan hastalarda 1-2 dakikaya kadar inebilmektedir. Obstriktif uyku-apne sendromu saptanan hastaları gece testinin ardından kulak-burun-boğaz muayenesinden geçmeleri, bazen bazı solunum fonksiyon testlerininde yapılması gerekebilmektedir.

Nasıl Tedavi Edilir?

Obstrüktif uyku-apne sendromu şiddetinin ve diğer birçok parametrenin gösterdiği yönde tedavisi mümkün bir sendromdur.

Kilo Verme

Hastalığın kilo alma ile birlikte ortaya çıktığı düşünülürse ve çoğunlukla şişman erkeklerde olduğu göz önüne alınırsa kilo vermenin tedavideki rolü kendiliğinden ortaya çıkmaktadır. Bazen 5-6 kilo vermekle belirtiler hafifleyebilmektedir. Ancak hastalığın ilerlemiş formlarında metabolizma bozukluklarına sebep olarak kilo vermeyi imkânsız hale getirdiği, birçok hastanın aşırı gayretlerine göre kilo veremedikleri, kilo verseler bile bu kiloyu koruyamadıkları saptanmıştır.

Alkol

Yatmadan önce alınan alkolün uykuda apnelerin daha sık ve uzun süreli olarak ortaya çıkmasına neden olduğu bilinmektedir. Alkol bu hastalarda uykuda ani ölümlere sebep olabildiğinden akşam saatlerinde alınmamalıdır.

Uyku İlaçları

Uyku ilaçları da alkole benzer bir etki ile solunum merkezini baskı altına almakta ve apnelerin uzamasına neden olmaktadır. Son zamanlarda solunumu etkilemeyen uyku ilaçlarına gereksinim duyuluyorsa mutlaka hekim kontrolüne alınmalıdır.

Pozisyon

Bazı hastalıklarda horlama ve/veya solunum durmaları sadece sırtüstü yatarken ortaya çıkmaktadır. Bu hastalarda sırta konulan yastıklar veya pijamaya yerleştirilen tenis topu hastanın sırtüstü yatmasını engelleyebilmekte ve uykuda solunum problemlerini çözebilmektedir.

Burun Tıkanıklıkları

Burun tıkanıklığına sebep olan bozukluklar horlamayı %10-15 oranında artırmaktadır. Bu tıkanıklıklara yönelik tedaviler horlama ve uykuda solunum düzensizliklerini bir oranda azaltacaktır. Ancak burun tıkanıklıklarının giderilmesinin horlamayı ortadan kaldıramayacağı da unutulmamalıdır.

Cerrahi Tedavi

Hastalıkların küçük bir bölümünde cerrahi tedavi ile başarı sağlanabilir. Bu hastalar belirgin anormal boğaz yapıları olan hastalardır. Cerrahi tedavi için hastalar titizlikle seçilmelidir. Çünkü bir kısmı cerrahi sonrası bir süre için rahatlasa da daha sonra yakınmaları tekrarlayabilmektedir.

Sürekli Pozitif Basınç Tedavisi ( CPAP )

Bu tedavi ile horlama, uykuda solunum durmaları ve bunların sebep olduğu kısa ve uzun dönemli problemleri tamamen ortadan kaldırmaktadır. Temelde basıncı ayarlayabilen bir hava kompresörü aracılığı ile burundan basınçlı hava verilmekte, ağız içinde oluşan pozitif basınç, uyku sırasında hava yoluyla tıkanmasına engel olmaktadır. Bu tedavi için hastanın uyku laboratuarında bir gece daha yatması, bu sırada uygun basıncın ayarlanması ve hastanın cihazı tolere edip sürdürdükleri halde %70 i bu tedaviyi kabul edip sürdürdükleri halde %30 u cihazın kullanımını zor bulmakta, bir kısımda maddi nedenlerle cihazı alamamaktadır.

 Uyarıcı Belirtileri Nelerdir?

Obstrüktif uyku-apne sendromu olan hastalar gece düzenli nefes alamazlar, bunun sonucu olarak dokulara yeterli oksijen taşınamaz, ertesi gün yorgun ve uykulu olurlar. Apnelerin varlığı hipertansiyon, kalp yetmezliği ve felç gibi hastalıklara neden olabilir. Bu nedenle şiddetli ve sürekli horlaması olanların uyku bozuklukları merkezine başvurup, gerekli testlerden geçmeleri gerekmektedir. Horlama bazen yan odalardan hatta komşulardan duyulabilecek şiddette olabilir.

Horlamanın kısa aralıklarla kesilmesi ve ardından, derin ve gürültülü bir sesle tekrar nefes almaya başlanması gece içinde apnelerin varlığını sürdürmelidir. Bazı hastalarda solunum durmaları gecede 300-400 kez bölündüğünün ifadesidir ki hastalar çoğu kez bu uyanıklıkların farkına varamamaktadırlar. Ancak böyle kalitesiz bir uyku ertesi gün yorgunluk ve uykusuzluğa sebep olabilir.

Yaşam Kalitesini Nasıl Etkiler?

 Obstrüktif uyku-apneleri olan hastalar bazen uygunsuz yerlerde uyuya kalabilmekte, iş ve özel hayatlarında uykululuk nedeniyle ciddi problemler yaşayabilmektedir. Zaman zaman direksiyon başında uyuyan bu hastaların, normal insanlara göre 2-3 katı daha fazla trafik kazası yaptığı yapılan araştırmalarla ortaya konmuştur. Uyku-apneleri hastaların sinir sistemi fonksiyonlarında da bozukluk yapmakta, konsantre olmakta güçlük çekmekte, unutkan olmaktadırlar. Kolay sinirlenme, isteksizlik ve iş veriminde azalma olabilmektedir. Bu tür şikâyetler bazen birden başlayabileceği gibi sıklıkla yavaş yavaş gelişmektedir. Yavaş başladığında hasta tarafından fark edilemeyebilmekte, ailesi ve arkadaşları tarafından bir hekime başvurulması önerilmektedir.

 Hormonal değişikliklerin etkisi ile cinsel ilgileri azalabilmekte, bazı erkeklerde cinsel sorunlar ortaya çıkabilmektedir. Çoğunlukla hastalar kolaylıkla uykuya daldıklarında uykuları ile ilgili şikâyetleri olmadığını ifade etmektedirler.

Bazıları ise gece boyu sık sık hava açlığı ile uyanmaktan, gece uyandıklarında tuvalete gitme ihtiyacı duyduklarından yakınırlar. Geceleri huzursuz bir uykuları vardır, boyun ve başlarında belirli terlemeleri olabilir.

Sabah kalktıklarında baş ağrısı olur ve ağız kuruluğu hissederler.

Obstrüktif Uyku-Apne Sendromu

Horlama

Şiddetli ve sürekli horlama, obstrüktif uyku-apne sendromu olarak isimlendirilen ve hayati tehlike oluşturan hastalığın en önemli belirtisidir. Horlama bazıları için şaka kaynağı, gülünç bir olay olarak görülse de, gece yarısı horlayan biri nedeniyle uykusu kaçan insanlar tarafından hiç eğlenceli bulunmamaktadır. Horlama uykuda solunumun bozuk olduğunun önemli bir habercisidir. Zira daralan hava yolundan nefes almak için kişi aşırı bir güç harcamakta ve dar bir yoldan geçen hava horlama sesine neden olmaktadır.

 Dünyanın çeşitli yerlerinde yapılan araştırmalarda horlama erişkinlerin %10-30 unda saptanmıştır. Türkiye’de yaptığımız araştırmalarda bu rakamın %26 olduğunu bilmekteyiz. Bilinen başka bir gerçekte her 100 kişiden an az beşinin sadece horlamakla kalmayıp, aynı zamanda uyku-apnelerinin (solunum durması) olduğudur.

Aşırı horlaması olan, aşırı kilolu, orta yaşlı erkeklerde uyku-apne sendromunun gelişme riski daha da artmaktadır.

Bunları Biliyor musunuz?

 Uyku günlük yaşamın bir süre için kesintiye uğraması ya da boşa geçen zaman değildir. Zihinsel ve fiziksel sağlığımızı her gün yenilememiz için önemli olan ve yaşamımızın üçte birini kapsayan aktif bir dönemdir. Bilinen seksenden fazla uyku hastalığı vardır. Çoğu yaşam kalitesinin azalmasına ve kişinin sağlığında bozulmalara neden olur. Uyku bozukluğu trafik kazalarına ve iş kazalara nedeniyle bir halk sağlığı sorunudur. Bazı uyku bozuklukları uykuya dalma veya sürdürme güçlüğüne yol açar. Diğer uyku bozuklukları gündüz aşırı uykululuğa neden olur. Vücudun biyolojik saati ile ilgili sorunlar kişilerin günün yanlış zamanında uykulu olmasına neden olur. Uykuda yürüme, altını ıslatma, kâbuslar ve diğer sorunlar da uykuyu kesintiye uğratabilir.

Bazı uyku hastalıkları yaşamı tehdit edici boyuttadır. Kişinin birinci basamak hekimi genellikle uyku problemlerinin konuşulduğu ilk kişidir. Ancak uyku ile ilgili hastalıkların tanı ve tedavileri, uyku konusunda uzmanlaşmış hekimler tarafından yapılır.

Uyku tıbbı uzmanları ayrıca nöroloji, göğüs hastalıkları, psikiyatri, çocuk hastalıkları ve diğer alanlarda da eğitim almış olabilir. Türk Uyku Tıbbı Derneği ( TUTD ) uyku bozukluklarının standart tanı ve tedavisini sağlamak ve toplumsal bilinçlenmeyi artırmak görevini üstlenmiştir. Uyku bozuklukları konusunda toplumun tüm bireylerini bilgilendirmek amaçlı çeşitli yazılı metinler hazırlamakta, seminerler düzenlemekte ve eğitim programları oluşturmaktadır. Bu broşürün diğer sayfaları gündüz aşırı uyku halinin tanımı ve nedenlerini ele almaktadır.

Uyku bozuklukları konusunda daha geniş bilgi almak için TUTD tarafından akredite edilmiş size en yakın uyku bozuklukları merkezlerine başvurabilirsiniz.